* ايران و ايرانيان . سردينس راك . ترجمهء ابو تراب شايگان ملايرى ( همروزگار ) . مشار 1 / 624 ؛ مشار ، مؤلفين 1 / 1241 براى كارهاى چاپيش در 19 بند ؛ اصفهان ، مقصود 1 / 14 * ايران و قضيهء ايران . ژرژ . ن . كرزن - ميرزا محمد ، ( ترجمهء 1311 ه ) . ترجمه به دستور امير نظام السلطنه حسينقلى خان ما فى والى فارس ، داراى اطلاعات جغرافيايى و تاريخى و به مانند يك فرهنگ جغرافيايىست ، و وضع دربار و ديوانخانهء شاهزادگان و حكام و صحبت آنان به ويژه با سفيران ، و ديوانخانهء عدليه و وضع حكومت و . . . نسخه‌ها 6 / 3992 ( 1 نسخه ) ؛ مشار 1 / 625 دو ترجمهء ديگر از متن ؛ مجلس 2 / 123 . * ايران و قضيهء ايران . لرد كرزن - وحيد مازندرانى ، غلامعلى ( همروزگار ) . نسخه‌ها 6 / 3992 ( ترجمهء افشار گنكاورى ) ؛ مشار 1 / 625 . * ايران و مسئلهء ايرانيان . لرد كرزن ، جرژ يارسمنت - افشار كنگاورى ، محمود خان ( ترجمهء 1311 ه ) . سفرنامه و تاريخ ايران . نسخه بخش‌هايى از آن است 1 - فصل سيزدهم از جلد يكم در احوال شاه ايران و خانواده و وزيران او ، 2 - دولت قاجاريه و پادشاهى ناصر الدين شاه . . . نسخه‌ها 6 / 3992 ( 1 نسخه ) ؛ اصفهان ، مقصود 1 / 14 ؛ نشريه 5 / 315 . * ايران و مسئلهء ايران . لرد كرزن - جواهر كلام ، على ( همروزگار ) . مشار 1 / 135 ( 2 چ ) . « ب » * باغ قاب قوسين . معرف به سفرنامهء حرمين شريفين و بيت المقدس و ديگر مقامات متبركه . از قاضى محمد عرفان الدين صديقى بت خيلى فرزند قاضى محمد معصوم افندى ، كه در 21 رمضان 1332 ق خانهء خود را در ديره ( شمال پاكستان ) براى حج رها كرده ، از راه بمبئى به حجاز رفته و برگشته . آغاز : كارساز قبلهء حاجات - كارها آغاز كرده‌ام تو رسانى به انتها . نوشاهى ، چاپى 2 / 1307 . * بدايع آلاثار . محمود زرقانى ( ن 1912 م ) سفرنامهء عبد البها در امريكا . استورى 1054 ؛ مشار 1 / 702 « بدايع آلاثار ، سفرنامهء عبد البها » ( 1 چ ) ؛ اندياآفيس ، چاپى 61 ؛ موزهء بريتانيا ، چاپى 368 . * بدايع السمر و وقايع السفر . شيخ الرئيس ( ن 1292 ه ) - سفرنامهء يك كارگزار سياسى از مشهد به قوچان و منظور استمالت از ابو الحسن خان و رفع وحشت از مردم قوچان بوده است . نگارنده منشى زبردست و دانشمندى بوده است . آغاز : « من كه از دروازه بيرونم نمىبردند خلق ، به حكم الزام و اقتضاى ابرام از طرف علماى ملت و وكلاى دولت . . . نسخه‌ها 6 / 3992 ( 1 نسخه ) ؛ آستان قدس 7 / 20 ؛ مشهد ، آستان قدس الفبايى 79 ، همانجا 85 ( بدون نام نگارنده ) . * بدايع الوقايع . واصفى هروى ، محمود فرزند عبد الجليل ( ن 918 - 958 / 1512 - 1551 م ) . سرگذشت خود و ديدنىها و شنيده‌هاى اوست ،